ที่การประชุมสุดยอดนิวเดลี อินเดียผลักดันแนวคิด “คอมมอนส์เอไอระดับโลก”
กรุงนิวเดลี – ในการประชุมสุดยอดหุ้นส่วนระดับโลกด้านปัญญาประดิษฐ์ (Global Partnership on Artificial Intelligence: GPAI) ซึ่งจัดขึ้นที่กรุงนิวเดลี อินเดียได้เสนอแนวคิดสำคัญเพื่อสร้าง “คอมมอนส์เอไอระดับโลก” (Global AI Commons) โดยนายราชีฟ ชันดราศекар รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงอิเล็กทรอนิกส์และสารสนเทศเทคโนโลยีของอินเดีย (Minister of State for Electronics and Information Technology) ได้เรียกร้องให้เกิดโครงสร้างพื้นฐานที่เปิดกว้างและแบ่งปันร่วมกันสำหรับการพัฒนาเอไอ เพื่อให้ทุกประเทศ โดยเฉพาะประเทศกำลังพัฒนา สามารถเข้าถึงทรัพยากรหลักอย่างการคำนวณ (compute), ชุดข้อมูล (datasets) และโมเดลเอไอ (AI models) ได้อย่างเท่าเทียม
การประชุมสุดยอด GPAI ครั้งนี้ ซึ่งมีสมาชิก 29 ประเทศและสหภาพยุโรปเข้าร่วม จัดขึ้นระหว่างวันที่ 12-13 ธันวาคม โดยมีธีมหลักคือ “การพัฒนาเอไอที่เชื่อถือได้ (Trustworthy AI)” อินเดียในฐานะเจ้าภาพได้เน้นย้ำถึงความจำเป็นในการสร้างระบบนิเวศเอไอที่ครอบคลุมและยั่งยืน โดยนายราชีฟ กล่าวในสุนทรพจน์หลักว่า “เราต้องการคอมมอนส์เอไอระดับโลก ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่เปิดกว้างและแบ่งปัน เพื่อให้ทุกชาติสามารถเข้าถึงการคำนวณ ชุดข้อมูล และโมเดลเอไอ” แนวคิดนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อลดช่องว่างดิจิทัล (digital divide) และป้องกันการผูกขาดเทคโนโลยีเอไอจากมหาอำนาจอย่างสหรัฐอเมริกาและจีน
ความสำคัญของคอมมอนส์เอไอระดับโลก
คอมมอนส์เอไอระดับโลกถูกมองว่าเป็นกุญแจสำคัญในการทำให้เอไอเป็นเครื่องมือที่ทุกประเทศสามารถใช้ประโยชน์ได้ โดยเฉพาะในยุคที่โมเดลเอไอขนาดใหญ่ (large language models) ต้องการทรัพยากรการคำนวณมหาศาล อินเดียชี้ให้เห็นว่าปัจจุบัน การพัฒนาเอไอถูกจำกัดด้วยต้นทุนสูงและการเข้าถึงข้อมูลที่ไม่เท่าเทียม หากไม่มีโครงสร้างพื้นฐานร่วมกัน ประเทศเล็กและประเทศกำลังพัฒนาจะถูกทิ้งไว้ข้างหลัง นายราชีฟยกตัวอย่างโมเดลโอเพ่นซอร์ส (open-source) ที่ประสบความสำเร็จ เช่น Llama จาก Meta และ Mistral จากฝรั่งเศส ซึ่งแสดงให้เห็นศักยภาพของการแบ่งปันทรัพยากรในการเร่งนวัตกรรม
นอกจากนี้ อินเดียยังผลักดันกรอบการกำกับดูแล (governance frameworks) ที่เข้มแข็ง เพื่อให้แน่ใจว่าคอมมอนส์เอไอนี้จะปลอดภัยและมีจริยธรรม โดยเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของสหประชาชาติ (UN Sustainable Development Goals: SDGs) การประชุมได้หารือถึงความเสี่ยงจากเอไอสร้างสรรค์ (generative AI) เช่น การสร้างข้อมูลเท็จ (hallucinations), อคติ (bias) และภัยคุกคามด้านความปลอดภัย ซึ่งจำเป็นต้องมีมาตรฐานสากลในการตรวจสอบและควบคุม
มุมมองจากผู้นำและผู้เชี่ยวชาญ
ดร.อับดุล คาลาม เทคิน (Abdul Kalam Azad Technical Officer) จากหน่วยงาน International Development Research Centre (IDRC) ซึ่งเป็นผู้ร่วมก่อตั้ง GPAI ได้สนับสนุนแนวคิดนี้ โดยระบุว่า GPAI ก่อตั้งขึ้นในปี 2563 เพื่อส่งเสริมการวิจัยและนโยบายเอไอที่เป็นประโยชน์ต่อมนุษยชาติ ปัจจุบันมีสมาชิกหลัก ได้แก่ แคนาดา สหรัฐฯ ฝรั่งเศส เยอรมนี อินเดีย สิงคโปร์ และสหภาพยุโรป การประชุมครั้งนี้ได้เน้นการแบ่งปันแนวปฏิบัติที่ดีที่สุด (best practices) ในการจัดการความเสี่ยงเอไอ
นางสาววารูฬา ไกววา (Varsha Gaitonde) ผู้จัดการอาวุโสด้านนโยบายจาก Mozilla กล่าวถึงความสำคัญของการกำกับดูแลที่โปร่งใส โดยชี้ว่าโมเดลเอไอขนาดใหญ่หลายตัวมีพารามิเตอร์นับพันล้าน ซึ่งยากต่อการตรวจสอบ หากไม่มีคอมมอนส์ที่เปิดกว้าง จะยิ่งเพิ่มความเหลื่อมล้ำ นอกจากนี้ การประชุมยังมีการเสวนาเรื่อง “เอไอและความยั่งยืน” โดยเน้นว่าการฝึกโมเดลเอไอใช้พลังงานจำนวนมาก ซึ่งต้องหาทางลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
บริบทของอินเดียในเวทีเอไอโลก
อินเดียกำลังก้าวขึ้นเป็นผู้นำด้านเอไอในเอเชียใต้ ด้วยนโยบาย India AI Mission ซึ่งจัดสรรงบประมาณกว่า 100,000 ล้านรูปี (ประมาณ 1,200 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเอไอภายในประเทศ การผลักดันคอมมอนส์เอไอระดับโลกสอดคล้องกับยุทธศาสตร์นี้ โดยอินเดียหวังเป็นสะพานเชื่อมระหว่างประเทศพัฒนาแล้วและกำลังพัฒนา นายราชีฟยังประกาศความร่วมมือกับพันธมิตร GPAI เพื่อพัฒนาเครื่องมือตรวจสอบเอไอ (AI auditing tools) และแนวทางด้านจริยธรรม
การประชุมสุดยอดสิ้นสุดลงด้วยแถลงการณ์ร่วม (communiqué) ที่ยืนยันความมุ่งมั่นในการสร้างเอไอที่เชื่อถือได้ โดยเฉพาะการจัดการความเสี่ยงจากโมเดลขั้นสูง (advanced models) และการส่งเสริมการเข้าถึงเทคโนโลยีอย่างเท่าเทียม อินเดียคาดหวังว่านำไปสู่การก่อตั้งคอมมอนส์เอไอจริงในอนาคตอันใกล้ ซึ่งจะเปลี่ยนโฉมหน้าอุตสาหกรรมเอไอให้เป็นประโยชน์ต่อทุกฝ่าย
แนวคิดนี้ไม่เพียงช่วยลดการผูกขาด แต่ยังเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศในการเผชิญความท้าทายจากเอไอ เช่น การรักษาความเป็นส่วนตัวของข้อมูล (data privacy) และการป้องกันการใช้งานในทางที่ผิด ในยุคที่เอไอกำลังเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง คอมมอนส์เอไอระดับโลกจึงเป็นก้าวสำคัญสู่โลกที่ยุติธรรมยิ่งขึ้น
(จำนวนคำ: 728)
This Article is sponsored by Gnoppix AI (https://www.gnoppix.org)