การตีความทางกฎหมายของสหราชอาณาจักร: การสร้างภาพด้วย AI ไม่ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์โดยตรง
การตัดสินใจล่าสุดของศาลทรัพย์สินทางปัญญาของสหราชอาณาจักร (Intellectual Property Enterprise Court - IPEC) ได้ให้ความชัดเจนที่สำคัญยิ่งต่อภูมิทัศน์ทางกฎหมายของปัญญาประดิษฐ์ (AI) โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่เกี่ยวข้องกับเครื่องมือสร้างภาพด้วย AI เช่น Stable Diffusion ผู้พิพากษา Colin Birss ได้ตัดสินในคำสั่งการดำเนินการคดี (case management order) ว่ากระบวนการที่ Stable Diffusion ใช้ในการสร้างภาพนั้น ไม่ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ ของงานศิลปะต้นฉบับที่ใช้ในการฝึกฝนโมเดล
คดีนี้ถูกยื่นฟ้องโดย บริษัท Getty Images ซึ่งเป็นผู้อ้างสิทธิ์ว่า Stable Diffusion ใช้ภาพหลายล้านภาพที่มีลิขสิทธิ์ของบริษัทในการฝึกฝนโมเดล generative AI โดยปราศจากการอนุญาตหรือการชดเชยที่เหมาะสม อย่างไรก็ตาม คำตัดสินของศาลนี้ไม่ได้หมายความว่า Stability AI จะพ้นจากข้อกล่าวหาทั้งหมด แต่เป็นการมุ่งเน้นไปที่องค์ประกอบทางเทคนิคพื้นฐานของการสร้างภาพ
ความซับซ้อนของการประมวลผลของโมเดล AI
ผู้พิพากษา Birss ได้สรุปประเด็นหลักที่ว่า การสร้างภาพใหม่โดยใช้ Stable Diffusion นั้นโดยพื้นฐานแล้วไม่เหมือนกับการทำซ้ำ (reproduction) ภาพต้นฉบับที่ถูกใช้เป็นข้อมูลในการฝึกฝน (training data) ข้อมูลลิขสิทธิ์เหล่านั้นถูกนำไปใช้เพื่อสร้างชุดพารามิเตอร์ของโมเดล (weights and biases) ซึ่งเป็นคุณสมบัติทางคณิตศาสตร์ที่ซับซ้อนภายในโครงข่ายประสาทเทียม (neural network) ซึ่งแตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากการจัดเก็บหรือคัดลอกไฟล์รูปภาพโดยตรง
นี่คือความเข้าใจทางเทคนิคที่ศาลได้พิจารณา:
- การฝึกฝน (Training): โมเดล AI จะ “เรียนรู้” รูปแบบ สไตล์ และความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบต่างๆ จากชุดข้อมูลขนาดใหญ่ ซึ่งรวมถึงภาพลิขสิทธิ์ของ Getty Images กระบวนการนี้ไม่ได้เก็บสำเนาของภาพต้นฉบับไว้ภายในโมเดล แต่จะแปลงข้อมูลเหล่านั้นให้เป็นค่าทางสถิติและคณิตศาสตร์
- การสร้างภาพ (Generation): เมื่อผู้ใช้ป้อนคำสั่ง (prompt) โมเดลจะใช้ค่าพารามิเตอร์ที่เรียนรู้มาเพื่อสร้างภาพใหม่ ซึ่งเป็นกระบวนการที่แตกต่างจากการ “คัดลอก” แต่เป็นกระบวนการ “สังเคราะห์” ผลลัพธ์ที่ได้จึงถือเป็นงานใหม่ทางเทคนิค แม้ว่าอาจมีองค์ประกอบที่คล้ายคลึงกับข้อมูลที่ใช้ฝึกฝน
การจำกัดขอบเขตคดีตามกฎหมายสหราชอาณาจักร
คำสั่งของผู้พิพากษา Birss ได้จำกัดขอบเขตของข้อกล่าวหาที่มีสิทธิ์ดำเนินการต่อไปภายใต้กฎหมายสหราชอาณาจักร โดยตัดประเด็นที่ Getty Images อ้างถึงการละเมิดลิขสิทธิ์ที่เกิดขึ้นในต่างประเทศออก และห้ามไม่ให้มีการฟ้องร้องบนพื้นฐานที่ว่า Stable Diffusion ถูกใช้เพื่อสร้างภาพที่ละเมิดลิขสิทธิ์ในสหราชอาณาจักร (เช่น หากผลงานที่สร้างขึ้นคล้ายกับภาพ Getty Images มากเกินไป)
ประเด็นที่ยังคงเปิดให้มีการพิจารณาต่อไปภายใต้กฎหมายสหราชอาณาจักร ได้แก่:
- การละเมิดลิขสิทธิ์ในการฝึกฝน (Training Data Infringement): การอ้างว่าการทำสำเนาภาพลิขสิทธิ์เพื่อสร้างชุดข้อมูลที่ใช้ในการฝึกฝนโมเดลนั้นเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์
- การละเมิดเครื่องหมายการค้า (Trademark Infringement): Getty Images ยังคงสามารถดำเนินการฟ้องร้องในประเด็นที่ภาพที่สร้างขึ้นโดย Stable Diffusion อาจมีลักษณะที่ดูเหมือนมาจาก Getty Images (ตัวอย่างเช่น หากมีการปรากฏของลายน้ำหรือโลโก้ของ Getty Images) ซึ่งอาจก่อให้เกิดความสับสนแก่ผู้บริโภคเกี่ยวกับแหล่งที่มาของภาพ
นัยยะสำคัญทางธุรกิจและการตีความสำหรับอุตสาหกรรม AI
การตัดสินของ IPEC ในครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อบริษัทที่พัฒนาเครื่องมือ Generative AI ในสหราชอาณาจักรและอาจส่งผลกระทบต่อแนวทางปฏิบัติของอุตสาหกรรมในวงกว้าง หากศาลตัดสินว่าการดำเนินการของ Stable Diffusion ในการสร้างภาพใหม่เป็นการละเมิดลิขสิทธิ์โดยตรง (direct copying) อุตสาหกรรม AI ทั้งหมดจะเผชิญกับอุปสรรคทางกฎหมายที่รุนแรงในการสร้างโมเดล
อย่างไรก็ตาม คำตัดสินของผู้พิพากษา Birss ได้ส่งสัญญาณว่าในแง่เทคนิค การสร้างภาพโดย AI นั้นเป็นกระบวนการดัดแปลงและสังเคราะห์ที่แตกต่างจากการคัดลอกสำเนา ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับผลผลิต (output) ของโมเดล AI ในปัจจุบัน
คดีนี้ยังคงดำเนินต่อไป โดยการตัดสินใจครั้งนี้เป็นเพียงการกำหนดแนวทางปฏิบัติและขอบเขตของประเด็นทางกฎหมายที่ศาลจะพิจารณาในภายหลัง การตัดสินขั้นสุดท้ายจะมีความสำคัญอย่างยิ่งในการกำหนดมาตรฐานการคุ้มครองลิขสิทธิ์ในยุคของปัญญาประดิษฐ์และนวัตกรรมทางเทคโนโลยี
This Article is sponsored by Gnoppix AI (https://www.gnoppix.org)